COAS Strona Główna
Rys historyczny
Czwartek, 14 grudzień 2017 r.

 

Lata sześćdziesiąte ubiegłego wieku to lata zimnowojennej konfrontacji między dwoma blokami – Paktem Północnoatlantyckim (NATO) oraz Układem Warszawskim w składzie, którego na skutek powojennych podziałów Europy znalazła się Polska. W latach tych doktryny militarne obu przeciwstawnych stron zakładały użycie w konflikcie zbrojnym broni masowego rażenia. Poczucie zagrożenia, jakie niosła za sobą eskalacja tych zimnowojennych planów było przyczyną tworzenia jednostek wojskowych odpowiedzialnych za obronę przed bronią jądrową, biologiczną i chemiczną. Jedną z takich jednostek był Centralny Ośrodek Analizy Skażeń, który na podstawie Zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego nr 0185/Org z 14 grudnia 1967 r. został sformowany z dniem 31 marca roku następnego. Ośrodek odpowiedzialny był za zbieranie informacji o uderzeniach bronią masowego rażenia oraz przygotowanie ocen i prognoz sytuacji skażeń, a także propozycji do podjęcia działań dla dowódców najwyższego szczebla.

Oficerowie Ośrodka już w październiku 1968 roku wzięli udział ćwiczeniu pod kryptonimem „KRAJ” podczas, którego planowano i prowadzono działania zbrojne w warunkach użycia przez przeciwnika broni jądrowej. W tym roku opracowano też pierwsze dokumenty (instrukcje) regulujące funkcjonowanie Systemu Wykrywania Skażeń Sił Zbrojnych (SWS), natomiast w roku 1969 opracowano i wprowadzono do użytku „Metodykę oceny sytuacji chemicznej”. W latach siedemdziesiątych żołnierze Ośrodka brali udział w ćwiczeniach organizowanych na różnych szczeblach, zarówno w obowiązującym wówczas układzie sojuszniczym jak i w Siłach Zbrojnych. Ważnym elementem szkolenia i utrzymywania gotowości Systemu Wykrywania Skażeń były organizowane i prowadzone przez COAS treningi i ćwiczenia SWS. Jednym z poważniejszych wyzwań, które zostało zrealizowane przez przed Ośrodek było dostosowanie funkcjonowania SWS do nowych warunków związanych z wprowadzeniem w Polsce w roku 1975 reformy administracyjnej kraju i jego podziałem na 49 województw. W Ośrodku realizowano prace studyjne nad możliwością i potrzebą utworzenia systemu powiadamiania o wybuchach jądrowych, kontynuowano działalność wydawniczą, której efektem było wprowadzenie do użytku kolejnych instrukcji, metodyk i podręczników - w tym podręcznika „Działanie Systemu Wykrywania Skażeń w wojskach operacyjnych” i „Instrukcji Systemu Wykrywania Skażeń na terytorium kraju” - doskonalono także wykorzystanie stacji obliczeniowo – analitycznych w procesie oceny sytuacji skażeń. Swoją wiedzę i umiejętności żołnierze Ośrodka mogli sprawdzić podczas ćwiczenia wojsk chemicznych armii sojuszniczych pod kryptonimem „ZASZCZYTA 79”, które przeprowadzono w dniach 27 - 28 kwietnia 1979 roku oraz ćwiczenia „SYSTEM 79”, w którym do opracowania sytuacji skażeń wykorzystywano system informatyczny KOMPLEKS 1900 oraz elektroniczne maszyny cyfrowe MIŃSK i ODRA.

Do najważniejszych wydarzeń z historii COAS, które miały miejsce w latach osiemdziesiątych - ze względu na charakter realizowanych zadań oraz duże zaangażowanie kadry Ośrodka – możemy zaliczyć udział w ćwiczeniu państw Układu Warszawskiego pod kryptonimem „SOJUZ 83”, utworzenie jednolitego Systemu Wykrywania Skażeń państw Układu Warszawskiego w 1984 roku oraz udział w treningu wojsk chemicznych armii sojuszniczych w październiku 1985 roku. W roku 1986 żołnierze Ośrodka wspomagali działanie służb państwowych w czasie awarii elektrowni jądrowej w Czarnobylu. Ogniwa Systemu Wykrywania Skażeń SZ prowadziły wówczas monitoring sytuacji radiacyjnej i współuczestniczyły w opracowaniu i wydawaniu komunikatów o sytuacji radiacyjnej w kraju. Efektem tych wydarzeń było uruchomienie w roku 1991 Wojskowej Zautomatyzowanej Sieci Pomiarów Skażeń Promieniotwórczych (SAPOS), która od roku 1994 weszła w skład Państwowego Monitoringu Środowiska. Od roku 1993 w Ośrodku funkcjonuje Punkt Kierowania Systemem Wykrywania Skażeń, którego obsada w czasie 24 godzinnych dyżurów prowadzi monitoring sytuacji skażeń na terenie kraju. W latach dziewięćdziesiątych w COAS rozpoczęto prace studyjne nad dostosowaniem zasad analizy i przekazywania informacji o skażeniach do obowiązujących w państwach Sojuszu Północnoatlantyckiego.

Rozpad Układu Warszawskiego i odejście w niebyt teorii zimnej wojny i zmasowanego użycia BMR oraz społeczna presja na rzecz „działania bez strat” spowodowały, że system OPBMR, w ramach którego funkcjonuje Ośrodek, zmienił swą orientację z ochrony zdolności bojowej pododdziałów na troskę o zdrowie pojedynczych żołnierzy. Istotne znaczenie ma również rosnąca troska o ochronę środowiska w działalności sił zbrojnych. Dodatkowym czynnikiem modyfikującym działanie Ośrodka stał się fakt włączenia Polski w struktury NATO. Spowodowało to konieczność dostosowania procedur działania naszego Systemu do obowiązujących w Systemie Wykrywania i Meldowania o Skażeniach Sojuszu. Regulowała to Decyzja Ministra Obrony Narodowej nr 248/MON z 21.12.2000 r. w sprawie organizacji, zadań i funkcjonowania w SZ RP SWS (wraz z nowelizacją Decyzją nr 353 z dnia 12.12. 2002 r.). Na potrzeby współdziałania w ramach NATO w roku 2002 w Centralnym Ośrodku Analizy Skażeń opracowano, wprowadzoną potem do użytku w całych Siłach Zbrojnych RP „Metodykę oceny sytuacji skażeń promieniotwórczych, biologicznych i chemicznych”.

Drugim, niezwykle dramatycznym wydarzeniem, które wpłynęło na sposób myślenia o organizacji OPBMR był atak na World Trade Centre 11 września 2001 roku. Zdarzenie to uświadomiło nam wszystkim, że poczucie bezpieczeństwa jest niezwykle złudne, a zagrożenie może powstać w najmniej spodziewanym miejscu, czasie i postaci. Stąd wynika potrzeba takiej przebudowy i wyposażenia SWS, aby mógł on zareagować natychmiast, bez realizowania czasochłonnych przedsięwzięć związanych z procesem osiągania wyższych stanów gotowości bojowej. Efektem tego było utworzenie w COAS w 2003 r. Wydziału Reagowania w skład którego weszły Mobilne Laboratoria OPBMR oraz Mobilny Zespół Reagowania OPBMR, gotowe do wypełniania swych zadań zarówno na terenie kraju jak i poza jego granicami, w tym w ramach Sił Odpowiedzi NATO.

Zmieniająca się sytuacja wymusiła otwarcie się Systemu Wykrywania Skażeń SZ na współpracę z instytucjami, organizacjami i resortami cywilnymi odpowiedzialnymi za ochronę środowiska i ochronę ludności przed skażeniami. Od wielu lat Centralny Ośrodek Analizy Skażeń ściśle współdziała z organami Obrony Cywilnej, Państwowej Straży Pożarnej i Straży Granicznej, bierze udział w Państwowym Monitoringu Środowiska oraz współpracuje z Państwową Agencją Atomistyki. W roku 2006 Rada Ministrów przyznała Ośrodkowi szczególną rolę w zakresie współdziałania z układem pozamilitarnym. Na mocy rozporządzenia z dnia 16 października 2006 roku w sprawie systemów wykrywania skażeń oraz właściwości organów w tych sprawach utworzony został Krajowy System Wykrywania Skażeń i Alarmowania (KSWSiA) a COAS – owi powierzono rolę Centrum Dyspozycyjnego dla tego systemu.

Ostatnie lata to okres wytężonej pracy Ośrodka na rzecz doskonalenia zarówno Systemu Wykrywania Skażeń SZ RP jak i Krajowego Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania. Organizowane przez COAS cyklicznie ćwiczenia i treningi podnoszą gotowość tych systemów do reagowania na zagrożenia skażeniami. Do najważniejszych zrealizowanych przedsięwzięć należały ćwiczenie Krajowego Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania pk. PATROL 09 oraz PATROL 15, a także rozgrywane każdego roku ćwiczenia zgrywające SWS pk. BŁYSK. Obecnie wprowadzane są zmiany organizacyjne, proceduralne i formalno - prawne, które mają usprawnić działanie Ośrodka w sytuacjach kryzysowych. Nowe rozwiązania techniczne w zakresie detekcji skażeń, przesyłania informacji, sporządzania prognoz i ostrzegania o skażeniach pozwolą sprostać wymaganiom współczesnego świata. Od roku 2011 w SWS a od 2012 w KSWSiA wdrażany jest system informatyczny PROMIEŃ, który umożliwia automatyczne przesyłanie informacji o skażeniach, prognozowanie sytuacji skażeń oraz ostrzeganie i alarmowanie zagrożonych skażeniami elementów (zarówno Sił Zbrojnych jak i układu pozamilitarnego). Od roku 2014 Ośrodek cyklicznie (co dwa lata) współorganizuje i przeprowadza Konferencje Naukowe Krajowego Systemu Wykrywania Skażeń i Alarmowania, których celem jest prezentowanie nowych rozwiązań oraz wymiana doświadczeń z zakresu zarządzania kryzysowego.

Realizacja tych wszystkich zadań nie byłaby możliwa bez zaangażowania i wskazywania kierunków działań przez oficerów dowodzących Ośrodkiem. Do tej pory obowiązki kierownika (szefa, dowódcy) COAS pełnili:

 

-   ppłk Lucjan BUKALSKI – czasowo pełnił obowiązki kierownika COAS w roku 1968;

 

-   płk Stanisław PATKOWSKI – był kierownikiem Ośrodka w latach 1968-87;

 

-  płk Marek KOZŁOWSKI – był szefem COAS w latach 1987-98;

 

-  płk Edward MOSKAL – był szefem Ośrodka w latach 1998-2001;

 

-   płk Wiesław WRONKOWSKI – był szefem Ośrodka w latach 2001-2002;

 

-   płk Marian GOLA – był dowódcą Ośrodka w latach 2002-2006;

 

-   płk Andrzej KARASIŃSKI – był dowódcą Ośrodka w latach 2006-2012; 

 

- płk Bogusław KOT – był dowódcą Ośrodka w latach 2012-2015; 

 

- kmdr Jacek BARAŃSKI – objął obowiązki dowódcy Ośrodka w roku 2015.